Ciekawostki

Ciekawostki 22 Items

Napisane przez

Powszechnie wiadomym jest, że bursztyn bałtycki występuje w szerokim wachlarzu barw. Kolory mleczne, żółte, pomarańczowe czy koniakowe lub zielonkawe nie budzą już zdziwienia. Jednak niebieski wciąż budzi kontrowersje.


Niejednoznaczne barwy, figury świetlne i migotliwe efekty kamieni wzbudzają zachwyt, niekiedy w parze z podejrzeniami. Skąd ta tęczowa gra barw w opalu? Dlaczego labradoryty i kamienie księżycowe hipnotyzują tajemniczą poświatą? Czy żywice naturalne mogą mieć barwy spoza kanonu brązów i żółci? Niebieski bursztyn również wzbudza ciekawość i niemałe wątpliwości.

Żywica kopalna z Dominikany, wydobywana w górskich kopalniach usytuowanych nieopodal Santiago na ogół ma brązowawą barwę. Jednak niewielka część brył w świetle słonecznym zaskakuje tajemniczą niebieską opalizację. Dzieje się tak za sprawą odbijania promieni słonecznych od powierzchni kamienia, w którym węglowodory pierścieniowe rozszczepiają wiązkę światła dając w efekcie niebieski efekt barwny (fot. nr 1). Kolor żywicy z Dominikany wynika więc z efektów świetlnych, nie jest kolorem właściwym. W sztucznym świetle bryły o niebieskim opalizującym odcieniu niczym się nie różnią od innych okazów skamieniałej żywicy, ten efekt widoczny jest tylko w świetle słonecznym. Żywica ta pochodzi od wymarłego gatunku drzewa Hymenaea protera z rodziny strączkowatych, które występowało wyłącznie na tropikalnych terenach Ameryki Środkowej. Ten efekt występuje nie tylko w bryłach z Dominikany, co prawda rzadko, lecz warto zaznaczyć, że spotykany jest również w żywicy kopalnej z Meksyku.

Jeżeli mowa o bursztynie bałtyckim - kolor niebieskawy występuje w naturze  bardzo rzadko. Niemiecki autorytet - geolog John Schlee odkrył, że niebieski odcień bursztynu powstaje, gdy w mlecznobiałych bryłkach bursztynu rozproszone są ciemne drobiny pirytu (siarczku żelaza FeS2). Minerał ten powstaje w strefach anoksycznych głębokich partii mórz i oceanów. Jednak skąd piryt wziął się w bursztynie? Otóż roztwór z jonami siarki i żelaza dostawał się w mikro-spękania leżącego na dnie morza bursztynu, gdzie krystalizował w formie metalicznego pirytu.

W przypadku pirytu rozproszonego w postaci drobnokrystalicznej w mlecznej bryle - widzimy szaro-niebieskie zabarwienie (fot. nr 2). Piryt może występować również w formie grubokrystalicznej w postaci dobrze widocznych żyłek wykrystalizowanych w pustkach bursztynu (fot. nr 3). Bursztyn bałtycki o takim kolorze jest niezwykle rzadki i bardzo cenny. Niekiedy niebieska barwa bursztynu bałtyckiego wynika z modyfikacji - pokrycia bursztynu niebieską przeświecającą farbą (fot. nr 4). Sprzedaż tak modyfikowanych bursztynów na targach Amberif organizowanych przez Międzynarodowe Targi Gdańskie S.A. została zabroniona w 2018 roku.

Podsumowując: kolor niebieski żywicy może być wynikiem naturalnych efektów świetlnych (jak w przypadku dominikańskiej), dodatkowych inkluzji (pirytu w złocie Bałtyku) lub być wynikiem procesów modyfikacyjnych.

Napisane przez

Słowo kopal pochodzi od słowa copalli, co w języku nahuatl oznaczającego „kadzidło”. Ten wonny kamień od zarania dziejów fascynował ludzi swym żywicznym zapachem oraz niecodziennym wyglądem. W dzisiejszych czasach często jest porównywany z bursztynem bałtyckim, ze względu na podobny wygląd, pomimo odmiennych właściwości. Więcej dzieli te żywice, czy może mają ze sobą więcej wspólnego niż się wydaje?


Naturalne żywice są dzielone ze względu na wiek: na starsze kopalne (np. bursztyn bałtycki) i młodsze nazywane subfosylnymi (np. kopal kolumbijski). Kopale liczą od 10 000 do 1 mln lat, a wg niektórych badaczy nawet do 5 milionów lat [1].

Dokładana nazwa kopalu zwyczajowo pochodzi od miejsca pozyskiwania lub od nazwy jego drzewa macierzystego. Najpopularniejszym kopalem jest żywica z Kolumbii, która charakteryzuje się żółto-zielonkawym kolorem i dużą przejrzystością. Jej drzewem macierzystym są tropikalne drzewa liściaste Leguminosae (wyglądem zbliżone do współczesnych akacji).  

Żywica z Kolumbii jest zbierana z powierzchni Ziemi lub wydobywana na niewielkich głębokościach. Największe złoża znajdują się w Andach na terenach departamentów Boyaca oraz Santander.

Kopal kolumbijski jest z powodzeniem używany w wyrobach jubilerskich oraz rzeźbiarstwie. Jednak ze względu na swoją kruchość, jest poddawany procesowi termicznemu w autoklawie by zwiększyć jego twardość (a przez to umożliwić polerowanie) oraz postarzyć barwę żywicy. Spotykane jest też lakierowanie powierzchni żywicy dla zwiększenia jej wytrzymałości na uszkodzenia mechaniczne oraz nadania jej lepszego połysku [3].

Bursztyn bałtycki bywa zastępowany kopalem z Kolumbii. Nie ma w tym niczego złego do momentu, kiedy zainteresowany jest tego świadomy. Kopal kolumbijski ma krzywdzącą opinię bycia imitacją bursztynu, choć sam w sobie jest cennym i wyjątkowym kamieniem. Obydwie te żywice są pochodzenia naturalnego oraz po ogrzaniu wydzielają piękny żywiczny zapach.

Co odróżnia kopal kolumbijski od bursztynu bałtyckiego?

Wiek – kopal ma do 5 mln lat, a bursztyn bałtycki ok. 40 mln;

Drzewo macierzyste – żywica z Kolumbii pochodzi z drzew liściastych, a bursztyn bałtycki z drzew iglastych

Temperatura uplastycznienia i topnienia – znacznie niższa w przypadku kopalu kolumbijskiego;

Twardość - „Bałtyk” jest dużo twardszy, nie potrzebuje utwardzania w autoklawie, by móc być wykorzystanym w jubilerstwie;

Reakcja na aceton – kopal pokrywa się lepką warstwą, bursztyn bałtycki nie reaguje;

Kwas bursztynowy – w kopalu 0-3%, w bursztynie bałtyckim od 3-8%.

W naszym Laboratorium Bursztynu za pomocą spektroskopii w podczerwieni (FTIR) odróżniamy od siebie różne żywice, by kupujący był pewien co nabywa.

 


Źródła:

[1] Kosmowska-Ceranowicz, B., 2012. Bursztyn w Polsce i na świecie. wydanie pierwsze red. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

[2] Kosmowska-Ceranowicz, B., 2001a. Bursztyn i inne żywice kopalne świata. Kopale i żywice sztuczne - imitacje lub fałszerstwa bursztynu. Polski Jubiler, Issue 1 (12), pp. 24-27.

[3] Kosmowska-Ceranowicz, B., 2013. Bursztyn i jego imitacje. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Sadyba. 

Napisane przez

Słoneczny kamień – bursztyn bałtycki - niezmiennie kojarzy się z wakacyjnymi wyjazdami nad morze, poszukiwaniem na plaży złocistych drobinek w rozgrzanym piasku w towarzystwie szumu fal i krzyku mew. Jednak istnieją też inne metody wydobycia tego cennego surowca, więcej o nich poniżej!


Już w XVI wieku w dziele M. Kromera „Polska, czyli o położeniu, ludności, obyczajach...” znajduje się wzmianka o poławianiu bursztynu: „[…] wyrzucany przez fale w kierunku wybrzeża wyławiają w małe sieci rozebrani do naga ludzie brodzący pod prąd”. Powszechne więc było poławianie bursztynu kaszorem (siecią mocowaną na obręczy) wprost z morskiej wody [2].

Później, w XVIII i XIX wieku na popularności zyskało także przekopywanie piaszczystych plaż oraz „szperanie” - czyli wzburzanie osadu na dnie morza drewnianymi drągami, by tkwiące tam bryły bursztynu miały szanse wypłynąć na powierzchnię słonej morskiej wody. Co ciekawe, został skonstruowany kombinezon nurka przeznaczony specjalnie dla bursztynników nurkujących za bursztynem na większych głębokościach. Niestety strój ten nie tyle pomagał, co przeszkadzał w poławianiu bursztynu ze względu na sporą wagę jak i nieelastyczny charakter materiału – poławiacz mógł znajdować się jedynie w pozycji stojącej, która niestety nie była efektywna przy pozyskiwaniu surowca [3].

Obecnie nadal wykorzystuje się te tradycyjne metody pozyskiwania bursztynu. Poławiacze ubrani w gumowe kombinezony z kaszorkami w ręku zbierają morski osad w sieć i już na brzegu przeszukują zebrany materiał w poszukiwaniu bursztynu. Najlepsze efekty daje poławianie  po sztormie, któremu towarzyszył silny wiatr (więcej niż 7 w skali Beauforta). Poławianie jest niebezpieczne, dlatego poszukiwacze tego cennego skarbu zanurzają się w wodzie nie głębiej niż do kolan, wymaga mnóstwo cierpliwości jak i sporej dawki szczęścia.

Bursztyn jest wydobywany na skalę przemysłową dwiema metodami: odkrywkową i hydrauliczną. Pierwsza z nich – metoda odkrywkowa - polega na otwarciu kopalni, zdjęciu nadkładu skał niepotrzebnych (płonnych), by uzyskać dostęp do warstw zawierających bursztyn bałtycki. W takich kopalniach wszystkie prace odbywają się na powierzchni ziemi, stosunkowo często znajdowane są dosyć duże bryły Złota Bałtyku. Kopalnie takie znajdują się na Półwyspie Sambijskim w Rosji oraz na terenie Ukrainy. W Polsce nie wydobywa się bursztynu tą metodą ze względu na głębsze położenie warstw bursztynonośnych (~120 m pod powierzchnią terenu) niż w Rosji i Ukrainie (~60 m) [1].

Metoda hydrauliczna również wymaga zdjęcia warstwy gleby, jednak wynika to tylko z powodów technicznych (porośnięta gleba uniemożliwiałaby wykorzystanie tego sposobu wydobycia). Następnie w glebę wbija się metalową blachę o szerokości ok 5-6m tworząc zagrodę. W jej obrębie wtłacza się do koryta wodę pod dużym ciśnieniem, która wzburza glebę i wypłukuje z niej urobek osadzający się na sieci rozpiętej u ujścia zagrody. Tak otrzymane „śmieci” (na które składają się suche fragmenty roślin i inne szczątki organiczne oraz drobne bursztyny) rozdziela się w wielkim pojemniku z solanką – bursztyn unosi się na powierzchni słonej wody ze względu na swoją małą gęstość, a szczątki organiczne chłoną wodę i opadają na dno. Główną wadą tej metody jest brak możliwości wydobycia większych brył ze względu na ich stosunkowy duży ciężar – mimo strumienia wody pod ciśnieniem – pozostają one pod powierzchnią [1].

Poszukiwanie złóż bursztynu odbywa się między innymi poprzez studiowanie specjalistycznej literatury, materiałów kartograficznych, opisów otworów wiertniczych oraz za pomocą między innymi metod geofizycznych [4].

Niezależnie od metody pozyskania bursztynu, jest on potem segregowany ze względu na wielkość. Im bryłki są większe, tym ceny surowca są wyższe. Bryły przekraczające swą wagą 1000 g są rzadkością, a te ważące więcej niż 3000 g są zaliczane do unikatów, takie bryły są wyceniane indywidualnie. Największa znaleziona bryła bursztynu bałtyckiego ważyła 9750 g. Została znaleziona w Rarwinie, nieopodal Kamienia Pomorskiego. Obecnie jest własnością Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie [1].


[1] Kosmowska-Ceranowicz, B., 2012. Bursztyn w Polsce i na świecie. wydanie pierwsze red. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

[2] Kromer, M., 1578/1977. Polska, czyli o położeniu, ludności, obyczajach, urzędach i sprawach publicznych Królestwa Polskiego księgi dwie. W: Olsztyn: Pojezierze, s. 31.

[3] Popiołek, J., 2001. Pozyskiwanie bursztynu z Bałtyku w dawnych czasach. Polski Jubiler, Wydanie 3 (14), s. 41-42.

[4] Staniaszek, S., 2018. Struktury sedymentacyjne osadów czwartorzędowych wybranych poligonów na Równinie Kurpiowskiej na podstawie badań geofizycznych. Warszawa, Uniwersytet Warszawski.

Napisane przez

Soczyście czerwone bursztyny bałtyckie nie od dziś zachwycają swoją klarownością i nasyconą barwą. Niektórym przywodzą na myśl rubiny, innym granaty jedno jest pewne: biżuteria z wiśniowym bursztynem prezentuje się wyjątkowo elegancko. Ale dlaczego są czerwone? Znajdą Państwo odpowiedź w dalszej części artykułu!


Bogactwo odmian barwnych i stopni przezroczystości naturalnego sukcynitu sprawiają, że każda z bryłek jest inna i unikalna tajemniczy bursztyn z inkluzjami, jarzębatyzanieczyszczony materią organiczną, czy mozaikowy z zaklętymi w środku obrazami przypominającymi krajobrazy.

Jednak w Polsce wciąż pokutuje mit o tym, że bursztyn nie jest kamieniem dla młodych ludzi, że biżuteria ze Złotem Bałtykunie może być modna i nowoczesna. Na szczęście wybitni polscy artyści-bursztynnicy obalają ten mit swoimi wyjątkowymi modernistycznymi projektami.

Z kolei producenci - by zainteresować bursztynem szerszą klientelę - uatrakcyjniają bryłki zmieniając ich barwę lub stopień przezroczystości. Modyfikacje są odpowiedzią na potrzeby rynku biżuteryjnego. Warto zaznaczyć, że nie obniżają one wartości bursztynu, sprawiają jedynie, że jest on bardziej atrakcyjny dla odbiorców. Bryłki są wizualnie ładniejsze bardziej klarowne, z błyszczkami czy w intensywnych kolorach niespotykanych w naturze.

Najpopularniejszymi wersjami barwnymi bursztynu wynikającymi z modyfikacji są barwy czerwone i wiśniowe. Zmiana koloru sukcynitu spowodowana ingerencją człowieka prowadzi do powstania bursztynu określanego mianem barwionego.

Modyfikacja pozwalająca na uzyskanie czerwonego koloru bursztynu odbywa się w autoklawie  - w środowisku wysokiej temperatury (do 250 °C) i ciśnienia (25-40 atmosfer) oraz w towarzystwie tlenu i mieszanych proporcji gazów obojętnych (azot, gazy szlachetne), będących inhibitorami procesu [1]. Zmiana barwy zachodzi wskutek warunków panujących w autoklawie na powierzchni naturalnego bursztynu. Jeżeli poddana modyfikacji bryłka była wcześniej prasowana (rekonstruowana), to zmiana koloru zachodzi w całej objętości bursztynu [1]. Zabiegi upiększające bursztyn czasami zmieniają w niewielkim stopniu jego właściwości (np. utarta zapachu po potarciu, czy luminescencji) jednak w dalszym ciągu jest to bursztyn bałtycki [2].

Wiodącym producentem biżuterii z czerwonym bursztynem jest gdańska firma Progres prowadzona przez Pana Janusza Pawlika, którego kolekcje są dostępne w Galerii Boruni na ul. Grodzkiej 60 oraz w Muzeum Bursztynu na ul. Św. Jana 2.

Źródła:

[1] Wagner-Wysiecka, E, 2018. Mid-infrared spectroscopy for characterization of Baltic amber (succinite, Spectrochimica Acta

[2] Kosmowska-Ceranowicz, B., 2012. Bursztyn w Polsce i na świecie. wydanie pierwsze red. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

[3] Kosior, M., 2018. Zakaz wystawiania bursztynu malowanego na targach Amberif. Gems&Jewelry, Issue VIII, pp. 66-67.

Napisał

Inkluzje w bursztynie bałtyckim od zawsze traktowano w sposób szczególny. Obecnie są poszukiwane, podziwiane, cenione. Są też przedmiotem badań naukowych. Należy je traktować z należytym szacunkiem, gdyż kryją w sobie "życie" sprzed wielu milionów lat.


Na początek zacznijmy od wyjaśnienia czym tak naprawdę są inkluzje w bursztynie bałtyckim? A więc inkluzją w bursztynie nazywa się wszystko to co się do niego dostało w sposób naturalny, kiedy 40 milionów lat temu żywica obficie spływała z drzew. Głównie są to rośliny i zwierzęta, które żyły w bursztynowym lesie, ale nie tylko. Mogą to być także pęcherzyki powietrza, krople wody, kurz, piasek czy kryształki pirytu. 

Bursztyny zawierające inkluzje są niezwykle cenne i stanowia nieocenione źródło informacji dla paleontologów i paleobotaników. Prowadząc badania nad inkluzjami można zrekonstruować skład bursztynowych lasów, zidentyfikować owady i drobne zwierzęta. Wiek inkluzji datowany jest na wiek bursztynu w którym się zachowały. Wartym uwagi też jest fakt, że zupełnie różne inkluzje zachowały się w bursztynie bałtyckim, inne w bursztynie dominikańskim czy libańskim, a jeszcze inne w kopalu kolumbijskim. Przede wszystkim różnice te wynikają stąd, że rośliny czy zwierzęta istniejące w czasach powstawania np. bursztynu libańskiego wymarły do czasu narodzin bursztynu bałtyckiego.

W bryłkach bursztynu bałtyckiego dominują inkluzje zwierzęce. Przede wszystkim spotykane są owady, których wielkość nie przekracza jednego centymetra. Bardzo rzadko zaś spotyka się większe owady. Na podstawie wieloletnich badań paleontologów, z pewnością możemy powiedzieć, że w bursztynowym lesie żyły ptaki, gady oraz ssaki. Dowodem na to są różnorakie inkluzje m.in. włosy ssaków, jaszczurki, muszle ślimaków czy ptasie pióra. W bursztynowych bryłach można spotkać także charakterystyczne wgniecenia, które swoim wyglądem przypominają odciski łap zwierząt.

Inkluzje roślinne są dość rzadkie i stanowią zaledwie około trzech procent wszystkich znajdowanych inkluzji organicznych. Opierając się na znalezionych fragmentach kory, drewna, kwiatów oraz zarodników, liści i igieł ustalono, że w bursztynowym lesie żyło około 215 gatunków roślin. Nie sposób wymienić tu wszystkie, ale dla przykłądu były to m.in. sekwoje, palmy daktylowe, dęby, kasztanowce, drzewa oliwne i cynamonowe, klony, dzikie wino, paprocie, trawy, krzewy herbaciane, mchy, porosty, grzyby oraz wiele gatunków drzew szpilkowych.

Inkluzje bursztynowe cieszą się wielką popularnością, dlatego bursztyny ze "śladami życia" osiągają znacznie wyższe ceny. Co za tym idzie? Nagminnym zjawiskiem jest tworzenie "sztucznych" inkluzji, od dawien dawna zatapia się w bursztynie rozmaite zwierzątka z jaszczurkami, krabami włącznie. Jest to fałszerstwo, a nieświadomy klient wszystko kupi. Najczęściej są to inkluzje zatopione w plastiku, ale niestety pojawiają się także perfekcyjne falsyfikaty, coraz trudniejsze do wykrycia. Dla przykładu mogą to być odpowiednio spreparowane współczesne organizmy zatopione w prasowanym bursztynie. Jak nie dać się oszukać? Jak się przed tym uchronić? Chcąc zakupić inkluzje powinno się posiadać minimalną wiedzę o bursztynie i samych inkluzjach, a zakupu dokonać w sprawdzonych i polecanych sklepach, żądając certyfikatu autentyczności.

Chcąc choć trochę zapoznać się z tematyką inkluzji oraz na własne oczy zobaczyć fragmenty świata sprzed milionów lat zachęcamy do odwiedzenia Amber Museum w Krakowie i wystawy "Bursztyn - jego piękno i dzieje". Serdecznie zapraszamy!

Strona 1 z 5
FaLang translation system by Faboba