{"id":93,"date":"2018-03-14T18:34:49","date_gmt":"2018-03-14T17:34:49","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/ambermuseum\/?p=93"},"modified":"2019-12-18T16:40:31","modified_gmt":"2019-12-18T15:40:31","slug":"bursztyn-w-archeologii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ambermuseum.eu\/en\/bursztyn-w-archeologii\/","title":{"rendered":"Amber in archeology"},"content":{"rendered":"\n

Bursztyn stanowi pierwszy w historii kamie\u0144 ozdobny wykorzystywany na skal\u0119 masow\u0105. Znany by\u0142 mi\u0119dzy innymi staro\u017cytnym Grekom, Rzymianom, czy Egipcjanom. Dotar\u0142 nawet na P\u00f3\u0142wysep Arabski i do cywilizacji Dalekiego Wschodu. Od pocz\u0105tku towarzyszy\u0142 tak\u017ce kulturom zamieszka\u0142ym na terenach nadba\u0142tyckich, przez co jest silnie osadzony w europejskiej, a przede wszystkim polskiej tradycji jubilerskiej.<\/strong> (Broszura Bursztyn Ba\u0142tycki [1]; Gr\u0105\u017cawska, Kowalski, Sukiennicka, 2011).<\/p>\n\n\n\n

Bursztyn poprzez swoj\u0105 barw\u0119, zapach oraz niezwyk\u0142e w\u0142a\u015bciwo\u015bci zdrowotne przykuwa\u0142 uwag\u0119 ju\u017c w czasach mezolitu (8000 \u2013 4800 p.n.e). W kolejnych stuleciach zyskiwa\u0142 na popularno\u015bci staj\u0105c si\u0119 obiektem zainteresowania artyst\u00f3w, mi\u0142o\u015bnik\u00f3w bi\u017cuterii oraz handlarzy staro\u017cytnego \u015bwiata. Lapidarnie postaram si\u0119 zatem przedstawi\u0107 jego rol\u0119\u00a0w poszczeg\u00f3lnych kulturach.<\/p>\n\n\n\n

W kulturze greckiej zastosowanie bursztynu dotyka pocz\u0105tk\u00f3w archeologii egejskiej\u00a0i kultury myke\u0144skiej. H.Schliemann w 1874 r. badaj\u0105c histori\u0119 i kultur\u0119 tego obszaru odnalaz\u0142 w grobowcach ponad tysi\u0105c bursztynowych artefakt\u00f3w (Beck,Southard,Adams, 1972; Czebreszuk,2013). Badanie spektrometri\u0105 widmow\u0105 w podczerwieni metod\u0105 K.W.Becka (Beck,Wilbur,Meret, 1964; Czebreszuk,2013; Koziorowska,1984) pozwoli\u0142o ustali\u0107,\u00a0\u017ce odnalezione w staro\u017cytnych artefaktach elementy bursztynowe nale\u017c\u0105 do odmiany bursztynu ba\u0142tyckiego. Dzi\u015b z tego obszaru znanych jest ponad 3,5 tysi\u0105ca zabytk\u00f3w\u00a0z elementami bursztynu, a pochodz\u0105 one z czas\u00f3w 1700-1000 p.n.e. Przede wszystkim dotycz\u0105 one sztuki zwi\u0105zanej z religi\u0105, a \u015bci\u015blej z kultem zmar\u0142ych, a wi\u0119c sztuk\u0105 sepulkraln\u0105 (Czebreszuk,2013). O du\u017cym znaczeniu tej kopaliny w starogreckiej kulturze mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 mnogo\u015b\u0107 jej form. W znaleziskach odnajdziemy zar\u00f3wno bursztyny o formie kulistej,\u00a0ale i sp\u0142aszczonej, bursztyny w kszta\u0142cie soczewkowatym, beczu\u0142kowym oraz cylindrycznym.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Ich kszta\u0142t i forma zmienia\u0142a si\u0119 wraz z up\u0142ywaj\u0105cym czasem i zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 mod\u0105. Mamy zatem ozdoby charakterystyczne dla czas\u00f3w 1700-1400 p.n.e, jak i te z czas\u00f3w ok. 1000 p.n.e. (Czebreszuk,2013).<\/p>\n\n\n\n

Natomiast bursztyn na P\u00f3\u0142wyspie Apeni\u0144skim by\u0142 znany ju\u017c Etruskom, a wi\u0119c kilka wiek\u00f3w przed nasz\u0105 er\u0105 (Broszura Bursztyn Ba\u0142tycki [1]). Wzrost jego znaczenia oraz rozw\u00f3j handlu doprowadzi\u0142y do powstania szlaku handlowego maj\u0105cego sw\u00f3j pocz\u0105tek\u00a0w nadadriatyckiej Akwilei, a ko\u0144cz\u0105cego si\u0119 nad Morzem Ba\u0142tyckim, zwanego szlakiem bursztynowym. W tamtym czasie by\u0142 on oznak\u0105 si\u0142y i wielko\u015bci Imperium Rzymskiego, jednocze\u015bnie m\u00f3g\u0142 sprzyja\u0107 rozwojowi kultury na ziemiach polskich. Nasi przodkowie mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 przebywania z przybyszami z antycznego Rzymu, zapoznania si\u0119 z ich kultur\u0105, jak i produktami m.in. naczyniami, spinkami, czy znan\u0105 ceramik\u0105 \u201eterra sigillata\u201d (De Navarro,1925; Wielowiejski,1983). Nie dziwi zatem pojawianie si\u0119 bursztynu\u00a0w tw\u00f3rczo\u015bci znanych historyk\u00f3w i pisarzy staro\u017cytnego Rzymu. O bursztynie pisze chocia\u017cby Pliniusz Starszy w \u201eHistorii Naturalnej\u201d opisuj\u0105c \u201eWypraw\u0119 rzymskiego ekwity po bursztyn\u201d (Kolendo,1970).<\/p>\n\n\n\n

Na terenach nadba\u0142tyckich bursztyn pojawia\u0142 si\u0119 w czasach neolitu (dok\u0142adniej mi\u0119dzy V a II jej tysi\u0105cleciem p.n.e.). Z tego okresu najcz\u0119stszymi znaleziskami s\u0105 koliste\u00a0i owalne zawieszki, rurkowate i cylindryczne paciorki, wisiory, a tak\u017ce guzkowate bry\u0142y\u00a0z otworem w kszta\u0142cie litery V. Popularne by\u0142y tak\u017ce amulety w formie kr\u0105\u017ck\u00f3w z dziurk\u0105\u00a0w \u015brodku. Wraz z biegiem czasu ros\u0142o zaciekawienie bursztynem. W epoce br\u0105zu zacz\u0119to \u0142\u0105czy\u0107 kopalin\u0119 ze szklanymi i br\u0105zowymi elementami, rozwija\u0142a si\u0119 sztuka bursztynnicza. (Gr\u0105\u017cawska, Kowalski, Sukiennicka, 2011). W pierwszych wiekach naszej ery tereny nadba\u0142tyckie stanowi\u0142y element szlaku bursztynowego. Interesuj\u0105cym jest, \u017ce Polska stanowi\u0142a kraj tranzytowy dla bursztynu nie tylko na zach\u00f3d i po\u0142udnie Europy, ale i w kolejnych latach znacz\u0105c\u0105 si\u0142\u0119 w popularyzacji kopaliny na Wschodzie. Chocia\u017cby z Polski przez Kij\u00f3w czy Lw\u00f3w bursztyn dociera\u0142 do Turcji i Persji (Daszkiewicz, 1980). Pod koniec XIX w. i na pocz\u0105tku XX w. na terenach dzisiejszej Polski odnajdowano ukryte skarby z bursztynami\u00a0i rzymskimi denarami (monetami), co potwierdza znaczenie bursztynu w staro\u017cytnym \u015bwiecie oraz w polskiej tradycji (Wielowiejski,1998).<\/p>\n\n\n\n

Z ciekawostek archeologicznych warto nadmieni\u0107, \u017ce to w Polsce dokonano najwi\u0119kszego archeologicznego odkrycia bursztynu. Na terenach dzisiejszego Wroc\u0142awia odnaleziono tzw. \u201ebursztynowy depozyt z Partynic\u201d. Jego historia si\u0119ga I w p.n.e, a wielko\u015b\u0107 znaleziska to z\u0142o\u017ca o wadze do prawie 1800 kg (Nied\u017awiedzki,2014).<\/p>\n\n\n\n

Dokonania archeolog\u00f3w mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o znaczeniu bursztynu w tradycji i historii archeologicznej. To przez polskie ziemie przechodzi\u0142y najwa\u017cniejsze szlaki handlowe tej kopaliny. Wiadomo, \u017ce ten niezwyk\u0142y kamie\u0144 fascynowa\u0142 ludzi od pradziej\u00f3w, a co najwa\u017cniejsze do dzi\u015b cieszy si\u0119 nieustaj\u0105cym zainteresowaniem.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Wykorzystana literatura:<\/p>\n\n\n\n

  1. Beck C.W., Wilbur E., Meret S. (1964). Infrared spectra and the origin of amber, Nature 201, s. 256-257.<\/li>
  2. Beck, C.W., Southard G.C., Adams A.B. (1972). Analysis and provenience of Minoan and Mycenaean amber, IV Mycenae. Greek, Roman and Byzantine Studies 13,s.359-385.<\/li>
  3. Czebreszuk. J. (2013). Aktywno\u015b\u0107 pracowni archeologii \u015br\u00f3dziemnomorskiej epoki br\u0105zu w badaniach nad stref\u0105 egejsk\u0105 ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem zagadnienia bursztynu w kulturze myke\u0144skiej. Folia praehistorica posnaniensia, T. XVIII, s.61-71.<\/li>
  4. Daszkiewicz J. R. (1980). Z historii po\u0142udniowo-wschodniego szlaku bursztynowego (XIV - XVII w.) Slavia Antiqua, t. XXV II, s.253-275.<\/li>
  5. De Navarro J.M. (1925). Prehistoric Routes between Northern Europe and Italy Defined by the Amber Trade, The Geographical Journal, Vol. 66, No. 6, s. 481\u2013503.<\/li>
  6. Gr\u0105\u017cawska J., Kowalski K., Sukiennicka I.(red.) (2011). Bursztyn z\u0142oto Ba\u0142tyku. Wystawa ze zbior\u00f3w z Muzeum Bursztynu w Gda\u0144sku, Szczecin, Gda\u0144sk: Muzeum Narodowe w Szczecinie & Muzeum Bursztynu w Gda\u0144sku<\/li>
  7. Kolendo J. (1970). Wyprawa ekwity nad Ba\u0142tyk w okresie panowania cesarza Nerona. Sprawozdania z Prac Naukowych Wydzia\u0142u I PAN.<\/li>
  8. Koziorowska L. (1984). Badania nieorganicznego sk\u0142adu chemicznego bursztynu. Archeologia Polski, t. XXIX: 1984, z. 2, s. 207-236.<\/li>
  9. Nied\u017awiedzki R. (2014). Gigantyczny bursztynowy \u201eskarb\u201d partynicki z Wroc\u0142awia. W: Kosmowska-Ceranowicz B., Gier\u0142owski W., Sontag E. (red.), Mat. XXI Seminarium: \u201eBursztyn. Gemmologia - Muzealnictwo - Archeologia\u201d. Gda\u0144sk \u2013 Warszawa, s. 23-26.<\/li>
  10. Wielowiejski, J. (1983). Znaczenie szlaku bursztynowego dla kulturowego rozwoju dorzecza g\u00f3rnej Odry we wczesnym okresie wp\u0142yw\u00f3w rzymskich. Przegl\u0105d Archeologiczny, vol. 1983, s.175-178.<\/li>
  11. Wielowiejski P. (1998). Skarby i pojedyncze znaleziska monet rzymskich
    z bursztynem w kulturze przeworskiej. \u015awiatowit 41\/Fasc. B, s.407-413.<\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Bursztyn stanowi pierwszy w historii kamie\u0144 ozdobny wykorzystywany na skal\u0119 masow\u0105. Znany by\u0142 mi\u0119dzy innymi staro\u017cytnym Grekom, Rzymianom, czy Egipcjanom. Dotar\u0142 nawet na P\u00f3\u0142wysep Arabski i do cywilizacji Dalekiego Wschodu. Od pocz\u0105tku towarzyszy\u0142 tak\u017ce kulturom zamieszka\u0142ym na terenach nadba\u0142tyckich, przez co jest silnie osadzony w europejskiej, a przede wszystkim polskiej tradycji jubilerskiej. (Broszura Bursztyn Ba\u0142tycki […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":94,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-93","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-bursztyn"},"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ambermuseum.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ambermuseum.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ambermuseum.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ambermuseum.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ambermuseum.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=93"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ambermuseum.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ambermuseum.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/94"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ambermuseum.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=93"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ambermuseum.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=93"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ambermuseum.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=93"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}